Ulusal Yeşil Bina Sertifikası (YeS-TR), oluşturucusu ve geliştiricisi olan T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi” olarak tanımlanmıştır.
YeS-TR “Yeşil Sertifika Sistemi” kelimelerinin kısaltması olarak belirlenmiştir.
Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi; Doğayla uyumlu, yapının arazi seçiminden yıkımına kadar yaşam döngüsü çerçevesinde değerlendirilen, iklim verilerine ve yöreye uygun, ihtiyacı kadar enerji ve su tüketen, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan, bütüncül bir yaklaşımla tasarlanan bina ve yerleşmelerin değerlendirilmesi ve sertifikalandırılması amacıyla milli imkanlarla oluşturulan sertifikalandırma sürecidir.
Yaşam döngüsü boyunca sürdürülebilir, enerji verimli ve çevreye olumsuz etkileri minimalize edilmiş olan bina ve yerleşmelerin teknik özelliklerinin ve gereksinimlerinin belirli değerlendirilmeler sonrasında sertifikalandırılmasına Yeşil Bina Sertifikası veya kısaca Yeşil Sertifika (YeS-TR) denilmektedir.
Uluslararası geçerlilikleri olan pek çok yeşil bina sertifika çeşidi bulunmaktadır. Örneğin Türkiye ve neredeyse tüm dünyada geçerli olan Leed, Green Globe, Green Star gibi çeşitli sertifikalar bulunmaktadır.
Türkiye ise bu ihtiyacı gidermek için 6 uluslararası ve 2 ulusal sertifika kapsamında YeS-TR sertifikasyonunu oluşturmuştur.
Ulusal yeşil sertifika sistemi olan YeS-TR sertifikasyon sürecinin online olarak yürütülmesini sağlayan bir sistemdir. Bilgi ve belge girişi, inceleme ve değerlendirme aşamalarının ardından onay ve sertifikalandırma ile son bulan bir sertifikasyon süreci bulunmaktadır.
12 Haziran 2022 Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği yayımlanarak YeS-TR sertifikasyonu için binalar ve yerleşmeler adına kılavuz yayımlanmıştır.
Yeşil binalar; bir binanın yaşam döngüsü boyunca çevreyle uyumlu olması ve doğal kaynakları verimli kullanmasını ifade eder.
Proje aşamasında; yükleniciler, mimarlar, mühendisler, uygulamacılar ve müşterinin yakın işbirliğini gerektirir.
Yeşil binalar arazi seçiminden, yaşam tarzı değerlendirmesi çerçevesinde oluşturulan, bulunduğu tabiata uygun standartlarda tasarlanan ve enerji ihtiyaçlarında tasarruflu, yenilenebilir özellikte, çevre dostu malzemeler ile yapılan binalardır.
Ayrıca bu binalar su verimliliği sağlayan çevreci yapılar olmasının yanı sıra, ekonomi ve sağlık açısından da avantajlı binalardır.
Yeşil Bina Tasarımı; Yeşil binalar doğal çevre ile uyumlu bir yapıda olmalıdır. Yapım aşamasında hafriyatın minimum seviyede tutulması ve atık malzeme kullanılmasına dikkat edilmelidir. Çatı yapısının yeşil olmasına dikkat edilmeli. Yalıtım sistemi tasarımı enerji tasarrufu ve ses yalıtımını koruyucu düzeyde olmasına dikkat edilmelidir.
Bunların yanı sıra ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinde, etkili çözümler ortaya çıkartılması, güneş enerjisinin kullanılması gerekmektedir. Peyzaj tasarımı az su tüketen bitki ve ağaçlardan oluşturulmalıdır.
Yeşil Binaların Diğer Binalardan Farkı Nedir: Günümüzde yapı sektörü karbon ayak izi artışında diğer sektörlerin önüne geçmiştir. Doğal kaynakların üçte birini kullanan bu sektör taze suyun %12’sini kullanırken, toplam katı atığın %40’ından sorumludur.
Yeşil binalar, yapılı çevrenin insan sağlığı ve doğal çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirecek şekilde tasarlanır, işletilir ve sonlandırılır.
Bu da, enerjinin, suyun ve diğer kaynakların etkin kullanımı, kullanıcıların sağlığının korunması ve çalışanların verimliliğinin arttırılması; atık, kirlilik ve çevresel bozulmanın azaltılması anlamına gelir.
Yeşil binalar üzerinde yapılan araştırmalar, binaların bu şekilde tasarlanması ve işletilmesi durumunda, geleneksel yöntemlerle tasarlanmış ve işletilen ortalama binalara göre enerji kullanımında %24 ile %50 arasında, CO2 emisyonlarında %33 ile %39 arasında, su tüketiminde %30 ile %50 arasında, katı atık miktarında %70 oranında, bakım maliyetlerinde ise %13 oranında azalttım sağlanabileceğini göstermektedir.
Amerikan Yeşil Bina Konseyi (United States Green Building Council, USGBC), bir yeşil binanın ortalama %32 daha az elektrik kullanarak yılda 350 metrik ton CO2 emisyonunun önüne geçtiğini yayınlamıştır.
Binaların enerji ve kaynak kullanımında ve atık ve emisyon üretimindeki payı göz önünde bulundurulduğunda, bu tasarrufların ne kadar önemli olduğu anlaşılabilir. Üstelik yeni bina ihtiyacı sürekli artmaktadır ve yapı sektörünün etkisinin mevcut hale göre daha da artması beklenmektedir.
USGBC önümüzdeki 25 yıl içinde binalardan kaynaklanan CO2 emisyonlarının, yılda %1,8‘lik bir oranla diğer sektörlere göre çok daha hızlı bir artış göstermesini öngörmektedir.
Binaların çevresel etkilerinin azaltılması ve yeşil binaların tasarlanması için bu tür binaların detaylı tanımlarının yapılması gerekir.
Ancak bu şekilde ortalama bina ve daha yüksek performanslı binalardan bahsedilebilir ve binaların performanslarının daha da yükseltilebilmesi için izlenmesi gereken yol haritası oluşturulabilir.
Binaların yeşil olarak tanımlanabilmesi için; sürdürülebilir arazi planlaması, su ve enerji, ekolojik malzeme kullanımı, iç ortam hava kalitesi, kullanıcı sağlığı ve konforu, ulaşım ve atıkların kontrolü, akustik ve kirlilik gibi alanlarda belli standartları karşılaması gerekir.
Bu konular altında kaynakların verimli kullanılması, binanın tasarım ve inşaat sürecinde çevreye etkisinin azaltılması amaçlanır.
YeS-TR Yeşil Sertifika Aşamaları: YeS-TR Yeşil Sertifika süreci, projenizin sürdürülebilirlik ve enerji verimliliği standartlarına uygunluğunu sağlamak amacıyla belirli adımları takip eder. İlk olarak, Yeşil Sertifika Uzmanı (YESU) ile sözleşme imzalanır.
Bu sözleşme ile birlikte, YeS-TR sisteminde kayıt açılır ve proje bilgileri sisteme girilir. Ardından, yetkili değerlendirme kuruluşu olan Türkiye Çevre Ajansı tarafından sisteme yüklenen belgeler değerlendirilir. Tüm gerekliliklerin yerine getirilmesi durumunda, proje Yeşil Sertifika almaya hak kazanır.
Bu süreç, projelerin çevresel sürdürülebilirliğini belgeleyerek enerji verimliliği ve çevre dostu yaklaşımlarını doğrular.
YeS-TR Sertifikasyon Süreci:
YeS-TR Sertifikasyon süreci, projenizin sürdürülebilirlik ve enerji verimliliği standartlarına uygunluğunu sağlamak amacıyla çeşitli aşamalardan oluşur:
- Proje Planlama: İlgili disiplinleri içeren proje ekibinin oluşturulması ve Yeşil Sertifika Uzmanı’nın sürece dahil edilmesi.
- Bütünleşik Tasarım: Disiplinler arası paydaş katılımı, enerji ve su analizlerinin yapılması, görsel, işitsel ve ısıl konforun sağlanması, hava kalitesi ve yangın emniyetinin artırılması.
- Doküman Hazırlığı: Sözleşme, şartnameler, uygulama projeleri ve malzeme seçimlerine ait belgelerin hazırlanması.
- İnşaat Süreci: Şantiye alanına güvenli erişim, şantiye gürültüsünün kontrol altına alınması, işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanması, enerji ve su tüketiminin kontrolü ve atıkların çevreye zarar vermeden yönetilmesi.
- Kontrol, İşletmeye Alma ve Kabul: Isıtma, su dağıtım, aydınlatma, havalandırma, soğutma, yangından korunma (algılama, söndürme) ve otomatik kontrol sistemlerinin işletmeye alma süreçlerinin tanımlanması ve yönetecek ekibin belirlenmesi.
- Sertifika Başvurusu: Başvuru dosyasının Yeşil Sertifika Uzmanı tarafından hazırlanması, YeS-TR sistemi üzerinden bilgi girişinin yapılması ve Yeşil Sertifika Değerlendirme Kuruluşu’na iletilmesi, ardından değerlendirmenin yapılarak onaylanması ve sertifikalandırılması.
Sertifika Seviyeleri: YeS-TR 4 farklı seviyede sertifikaya sahiptir.
Herhangi bir seviyede sertifikaya ulaşabilmek için tüm zorunlu kriterler sağlanmalı ve her ana modül için değerlendirme kulavuzu içerisinde belirtilen ağırlıklı kredi elde edilmelidir.
Neden Yeşil Sertifika: Dünyada giderek yaygınlaşan gönüllülük esasına dayanan Yeşil Bina uygulamaları enerji verimliliği ve çevrenin korunması açısından önemli bir adımdır.
Sertifikalandırma ile çevreye daha az zarar veren, enerjiyi en verimli şekilde kullanan, atığını değerlendiren yeşil alan ve sosyal donatısı sağlanmış, üst seviyede ses yalıtımı olan, ulaşım planlaması yapılmış bina ve yerleşmeler oluşturulması hedeflenmiştir.
Yeşil Sertifika sahibi binaların ve yerleşmelerin marka değerlerinin artması ve emsal binalar olarak klasik yapılaşmamıza göre ön plana çıkmaları da önemli kazanımlardandır. Çevre ile uyum içinde yapılanmış, daha iyi bir yaşam kalitesi sunan bu binaların yaygınlaşması yaşam alanlarımızın sürdürülebilirliğini artırarak ulusal ve uluslararası ölçekte prestijli, marka şehirler oluşturabilmemizi sağlama potansiyeline sahiptir.
Yeşil Sertifika sürecinde binalar, Bütünleşik Bina Tasarım, Yapım ve Yönetimi, Yapı Malzemesi ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi, İç Ortam Kalitesi, Enerji Kullanımı ve Verimliliği, Su ve Atık Yönetimi başlıklarında değerlendirilir ve Yeşil Sertifika almaya hak kazanan binalar puanlarına göre “GEÇER”, “İYİ”, “ÇOK İYİ” ve “ULUSAL ÜSTÜNLÜK” seviyelerinde sertifikası alma hakkı kazanır.
Diğer Yeşil Bina Sertifikaları İle Farklar ve Benzerlikler:
Her sertifikasyon sistemi kendisine özgüdür. Genellikle oluşturuldukları ülkeye uygun olarak hazırlanan sertifikasyon sistemleri zaman içerisinde tüm bölgelerde uygulanabilir olacak şekilde güncellenmektedir.
YeS TR ve diğer sertifikalar arasında büyük benzerlikler bulunsa da, henüz yeni sayılabilecek YeS-TR Yeşil Sertifika bilinirlik açısından dezavantajlı konumdadır.
LEED; Amerikan menşeli LEED sertifikası ile birçok kriterde benzerlik gösterir, ancak değerlendirme metodolojisinde farklılıklar vardır. YeS-TR ulusal sertifikasyon sistemi olarak yurt dışında bilinirliği bulunmamaktadır. LEED sertifikası uluslararası olarak bilinirliği en yüksek sertifikadır. Teşviklerden yararlanmak açısından YeS-TR daha uygun olabilir.
BREEAM; İngiltere menşeli BREEAM ile benzer amaçları paylaşır, ancak yerel koşullara daha uygun kriterler içerir. YeS-TR ulusal sertifikasyon sistemi olarak yurt dışında bilinirliği bulunmamaktadır. BREEAM sertifikası uluslararası olarak bilinirliği en yüksek sertifikalardan birisidir. Teşviklerden yararlanmak açısından YeS-TR daha uygun olabilir.
EDGE; IFC tarafından sürdürülebilir yapı sertifikasına daha kolay ulaşım amacıyla geliştirilen EDGE sertifikası, diğer sertifikalardan maliyet ve kriterlerin içeriği açısından ayrışmaktadır. Enerjide, suda ve kullanılan malzemelerin gömülü enerjisinde tasarruf hedeflenmektedir. EDGE sertifikası uluslararası olarak YeS-TR’ye göre daha bilinir olsa da Avrupa ve Amerika’da bilinirliği diğer sertifikalara göre daha azdır. Maliyeti YeS-TR’ye göre daha azdır.
Yeşil Bina Tarihçesi: Dünyanın birçok yerinde farklı yeşil bina sertifika sistemi mevcut.
1990 yılında İngiltere’de ortaya çıkan Breeam (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) yeşil bina sistemi ile gelişen çalışmalar Amerika’da Leed yeşil bina sistemi (Leadership In Energy and Environmental Design) doğuşuyla devam etti.
1998 yıllarına gelindiğinde ise gelişmiş ülkeler sürdürülebilir ve yeşil binalar konusunda bir araya gelerek yeşil bina sertifikası süreçlerini tekrar gözden geçirmeye karar verdiler.
Ve LLSBE (International Initiative For Sustainable Built environment) kurdular.
Bu şekilde büyüyen süreç gelişmeye devam etti. 2003 yıllarda yeşil bina sertifikası adına Greenstar, 2004 de Japonya da Casbee, Almanya’da ise DGNB kurularak yeşil bina kriterleri değerlendirildi ve ülkelerin kendilerine özel kriterleri oluşturuldu.
Yeşil Sertifika Yönetmeliği güncellendi; Yönetmelikte uzmanlık yetkisi ve sertifikasyon şartlarına yönelik çeşitli değişiklikler yapıldı. Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği‘nde değişiklik yapıldı. Resmî Gazete’nin 2 Aralık 2025 tarihli 33095 sayısında yayımlanan değişiklik ile Yeşil Sertifika Uzmanlık Yetkisi’nin geçerlilik süresi on yıldan beş yıla indirilirken, sınav sisteminde de değişiklik yapıldı.
Yönetmeliğin yayım tarihinden önce sertifika uzmanlık yetkisi alanların yetkileri on yıl olacak iken, bu sürenin sonunda ise tekrar eğitim alarak sınava girmeleri gerekecek.
Bununla birlikte yönetmeliğin Ek-3 bölümünde yapılan değişikliğe göre Yeşil Sertifika Uzmanı (YESU) olmak için Eğitici Kuruluşlar tarafından verilen eğitimlere katılan adayların eğitimin ardından düzenlenecek sınavlara sadece iki kere girme hakları olacak.
Her iki sınavda da başarısız olan adayların, tekrar sınava girme hakları ancak bu eğitimi bir kez daha almaları sonrasında mümkün olacak.
Bununla birlikte yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 bölümlerinde yapılan güncellemeler ile Yeşil Bina Sertifikasyonuna ilişkin çeşitli değişiklikler yapıldı.
Bu değişiklikler arasında binalarda yenilenebilir enerji kullanımın için sağlanacak kredi miktarının 15’den 10’a düşürülmesi ile verimli su kullanımına uygun armatör ve donatıların seçilmesinde sağlanacak kredi miktarının yükseltilmesi de yer aldı.
Yağmur suyu hasadı konusunda da yapılan bir değişiklik ile binaların su depolarının hacminin belirlenirken, yıllık toplam yağmur suyu hasadının asgari olarak % 6’sının karşılanması şartı getirildi.
Spor, kültür, sanat ve eğlence gibi faaliyetlerinin yapılacağı açık alanlarda, tütün ürünlerinin kullanımının engellenmesi halinde ek kredi sağlanması için şart, bu yerlerin seyir alanları için %50 olarak belirlenen asgari oran kaldırılarak, bu alanların tamamına genişletildi.
Çeşitli alanlarda Yeşil Sertifika Başvuru Dosyası hazırlanması için belirli teknik alanlarda lisans eğitimi görmüş olma şartı kaldırılarak, dört yıllık lisans eğitimi bulunan tüm üniversite mezunlarının bu işlemi yapmalarına imkan sağlandı.
Özetle, çevreye daha az zarar veren, enerjiyi en verimli şekilde kullanan, atığını değerlendiren, yeşil alan ve ulaşım planlaması yapılmış binalar Yeşil Sertifika alma hakkı kazanmakta ve bu olgu ise 21.yüzyıl şehirleri için çok kıymetli bir hedef olarak karşımıza çıkmaktadır.
Not: Yazıdaki resimler bilgi amaçlı konulmuştur. Yayınlamasında telif ihlali anlamında sıkıntı yaşanması adına, gerekli prosedürleri yapılması yayıncı kuruluşa aittir. Teknik yazı ve/veya makale de, alıntı yapılan kaynaklar “kaynakça” kısmında belirtilmektedir. Lütfen bu konuda gerekli hassasiyeti gösteriniz.
(Magic Mechanic Meetings© yazı dizisi devam edecek…)
KAYNAKÇA:
1-) Ulusal Yeşil Bina Sertifikası YeS-TR
https://www.yes-tr.com/#YeS-TR_Bilgi
2-) Yeşil Binalar
https://www.mechanic.com.tr/yesil-binalar/
3-) Yeşil Sertifika
https://www.tuca.gov.tr/yesil-sertifika/
4-) Yeşil Sertifika (YeS-TR)
https://sustainablefuture.com.tr/yesil-sertifika-yestr/
5-) Enerji Tasarrufu ve Sürdürülebilirlik İçin Yeşil Bina ile Yeşil Çatı Uygulamaları Önem Kazanıyor
6-) Yeşil Sertifika Yönetmeliği güncellendi
https://yesilekonomi.com/yesil-sertifika-yonetmeligi-guncellendi/
