Trabzon Yeni Otobüs Terminali’nin Çatısında Sifonik Drenaj Çözümü

CKare Mühendislik, Trabzon Şehirlerarası Yeni Otobüs Terminali’nin dalga formundaki çelik çatısına, acil taşmalık hattıyla desteklenen sifonik yağmur suyu drenaj sistemi uyguladı.

 

Yoğun yolcu trafiğine ev sahipliği yapan kamu binalarında çatı güvenliği, hem yapı statiği hem de alandaki insanların can güvenliği açısından öncelikli konular arasında yer alıyor. Trabzon Şehirlerarası Yeni Otobüs Terminali’nde 28 otobüs peronu, otopark, sosyal alanlar ve iş yerleri bulunuyor. Taşıyıcı sisteminde yaklaşık 1.000 ton çelik kullanılan yapının üst örtüsünü, 5.200 metrekare alana sahip dalgalı formlu bir çelik çatı oluşturuyor.

Kaplamasında esnek alüminyum altyapılı kenet çatı sistemi kullanılan bu geniş yüzeyde, su birikmesini önlemek ve tahliyeyi kesintisiz kılmak için sifonik drenaj çözümü tercih edildi. Uygulamanın ayrıntıları Trabzon Otobüs Terminali sifonik sistem projesi sayfasında yer alıyor.

 

Sıfır eğimli hatlar ve sifonik drenaj prensibi

Geleneksel drenaj yöntemlerinde suyun borulardan akabilmesi için hatlara belirli oranlarda eğim verilmesi ve boru kesitinde hava boşluğu bulunması gerekir. Buna karşılık sifonik yağmur suyu drenaj sistemi, hatlarda eğime ihtiyaç duymadan çalışır.

Süzgeçler boruya hava girişini kestiğinde hat tamamen suyla dolar ve dikey düşüşün yarattığı negatif basınç, yani vakum etkisi devreye girer. Bu vakum, çatıda toplanan suyu borular içinde hızla çekerek tahliye eder. Böylece yatay toplama hatları sıfır eğimle bina dışına taşınabiliyor. Eğim gereksiniminin bulunmaması, çatı altındaki tavan boşluklarının çok daha verimli kullanılmasına imkan tanır.

Proje kapsamında toplam 610 metre HDPE boru montajı yapıldı. Boruların birleşim noktalarında sızdırmazlığın korunması amacıyla elektrofüzyon ve alın kaynağı teknikleri kullanıldı ve yapılan tüm kaynaklar montaj sürecinde test edildi. Sistemin çalışması sırasında ortaya çıkan dinamik yükleri taşımak adına boru hattı, 478 metre galvaniz askılama rayıyla yapının çelik konstrüksiyonuna sabitlendi.

 

Farklı iklim rejimlerine göre mühendislik yaklaşımları

Karadeniz Bölgesi, yıla dengeli yayılan, uzun süreli ve sık tekrarlanan yağış rejimiyle bilinir. Akdeniz’de ise uzun kurak dönemlerin ardından kısa süreli ama çok şiddetli sağanaklar görülür.

Sifonik sistem hesabında belirleyici olan, yıl boyunca düşen toplam yağış miktarı değil, kısa süre içinde düşen en yüksek yağış şiddetidir. Bu nedenle daha sık yağış alan Trabzon’da tasarım yağış şiddeti 0,035 L/s·m² olarak alınırken, kısa ama sert sağanakların görüldüğü Antalya’da bu değer 0,045 L/s·m² seviyesine çıkar.

 

Dalgalı forma uygun, çift kademeli çözüm

Terminalin dalgalı çatı formu dikkate alınarak çatıya toplam 30 adet döküm başlıklı sifonik süzgeç yerleştirildi. Süzgeçlerin 20 adedi ana tahliye hattına bağlanırken, 10 adet acil taşmalık süzgeci için ayrı bir tahliye hattı tasarlandı. Böylece çatıda iki kademeli bir drenaj düzeni kuruldu: Birinci kademe tasarım yağışını karşılayan ana hat, ikinci kademe ise olağanüstü durumlar için ayrılan acil taşmalık hattı. Projede kullanılan sifonik süzgeçler, EN 1253 standardına uygun ve sertifikalıdır.

Terminal çatısında kullanılan EN 1253 sertifikalı döküm başlıklı sifonik süzgeç. Görsel: CKare Mühendislik

Geniş açıklıklı çatılarda kritik güvenlik: Acil taşmalık sistemi

Yağış şiddetinin tasarım değerini aşması ya da ana tahliye hattında tıkanma meydana gelmesi durumunda, yağmur suları çatı üzerinde birikmeye başlar. Biriken bu su kütlesi, yapının taşıyıcı sistemine tonlarca fazladan statik yük bindirerek ciddi bir çökme veya deformasyon riski yaratır.

Acil taşmalık hattı, ana tahliye hattından bağımsız olarak ayrı bir boru hattı ve ayrı hidrolik hesapla tasarlandı. 10 acil taşmalık süzgeci, çevrelerindeki yükseltme aparatları sayesinde ana süzgeçlerden daha yüksek bir seviyede çalışacak şekilde monte edildi. Yağış şiddeti tasarım değerini aştığında ya da ana hat yetersiz kaldığında çatıdaki su bu seviyeye yükselir ve acil süzgeçler suyu drene etmeye başlar. Fazla suyun süratle çatıdan tahliye edilmesini sağlayan bu ikinci hat, taşıyıcı sisteme binen ekstra yük riskini önemli ölçüde azaltır. Geniş açıklıklı, yaklaşık 1.000 ton çeliğin taşıdığı bir çatıda bu güvenlik payı hayati önem taşıyor.

Projenin uygulamasını gerçekleştiren CKare Mühendislik, 2017 yılında kuruldu ve sifonik sistem, yerden ısıtma, elektrikli yerden ısıtma ve ısı pompası alanlarında projelendirme ve uygulama hizmetleri sunuyor. Firma, Trabzon terminalindeki bu işi de “KUSURSUZ KORUYORUZ” sloganıyla tanımlıyor.